SİNİR SİSTEMİ
İnsan vücudu birbirinden farklı yapı ve görevleri olan milyarlarca hücreden oluşmuştur. Organizmanın bütünlüğü hücre ve dokuların uyumlu çalışmasıyla sağlanır. İnsan vücudu iç ve dış çevresinde oluşan değişikliklere tepki gösterir. Böylece iç ve dış koşullara uyum sağlar.
Canlının çevreye uyumunu ve vücut sistemlerinin düzenli ve birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlayan yapılara denetleyici ve düzenleyici sistem denir. Denetleyici ve düzenleyici sistemimiz sinir sistemi ve iç salgı bezlerinden oluşur.
Gün boyunca gerçekleşen yürüme, düşünme, yazma, hayal kurma, soluk alıp verme, iş yapma, konuşma gibi etkinliklerin gerçekleşmesini sinir sistemi, dış çevrede ve vücut içinde gerçekleşen olaylara ait bilgilerin alınmasını sağlar. Aynı zamanda bu bilgilere veya çevre şartlarındaki değişimlere verilecek tepkiyi belirleyerek, uygulanmasını sağlar. Tüm bunları yapmak için sinir sisteminin, bütün organlara bağlantısının olması gerekir.
Sinir sistemi vücuttaki en karmaşık yapılı olan sistemdir. Sinir sistemi vücudumuzu örümcek ağı gibi saran milyarlarca hücreden oluşur. Sinir hücreleri lif şeklinde uzantılara sahiptir. Böylece ağaç kökleri şeklinde, vücut organlarının birbirine bağlanmasında rol oynar. Sinir sistemimiz merkezi ve çevresel olarak iki bölüme ayrılır.
1. MERKEZİ SİNİR SİSTEMİ
Kafatası ve omurga kanalındaki sinir organlarından oluşan yapıya merkezi sinir sistemi denir. Vücut organlarının idare merkezidir. Merkezi sinir sistemi diğer sistem ve organların yöntemin ve denetimini sağlar. Merkezi sinir sistemi beyin ve omurilikten meydana gelir.
A. BEYİN
Merkezi sinir sisteminin en gelişmiş ve en büyük organıdır. Milyarlarca nöronun biraya gelmesinden oluşur. Sağ ve sol olmak üzere iki yarım küreden oluşur. Dış yüzü girintili çıkıntılıdır. Beynin dış yizeyinde koruyucu zarlar vardır. Zarlar arasında bulunan koruyucu bir sıvı, beyni çarpma ve darbelere karşı korur.
Beyin vücudunun komuta merkezi şeklinde görev yapar. İstemli olan ve bilinçli olarak değerlendirebildiğimiz olayların kontrol edilmesini beynindeki sinir merkezleri sağlar.
Beynin görevleri arasında şunlar bulunur:
v Konuşma ve istemli davranışların gerçekleşmesini yönetir.
v Acıkma, susama, uyku ve uyanıklık gibi yaşam olayları düzenler.
v Vücut organlarının görevlerini yapmasına yardımcı olur.
v Düşünme, öğrenme ve bilgileri hafızada tutmayı sağlar.
v Duyu organlarından gelen bilgileri değerlendirir. Böylece, görme, işitme, tatma, koklama ve dokunmanın algılanmasını sağlar.
v Kan basıncını ve vücut sıcaklığını ayarlar.
v Zekanın oluşması ve gelişmesi beyindeki bazı merkezler tarafından sağlanır.
Beyincik ve omurilik soğanı beynin bölümleridir.
BEYİNCİK
Beynin arka alt tarafında yer alan ve beyne benzeyen küçük bir organdırç Yüzeyi girintili ve çıkıntılıdır ve koruyucu bir zarla örtülüdür. Beyincik vücudun hareket ve denge merkezii olarak görev yapar. Farklı canlılardaki beyinciğin büyüklüğü hareket kıvraklığıyla orantılıdır.
Beyincik, kulakta bulunan yarım daire kanallarından gelen uyarılarla kas faaliyetlerini düzenleyerek, dengeyi sağlar. Beyincik kol ve bacaklardaki kaslar arasındaki çalışma uyumunu düzenleyerek, hareketlerin dengeli olmasını sağlar.
Omurilik Soğanı: Omurilik soğanının şekli soğana benzer. Beyin ile omurilik arasında yer alır. Yüzeyi düzdür ve koruyucu bir zarla çevrilidir. Beyne giren bütün sinirler omurilik soğanından geçer. Omurilik soğanının yapısında çok sayıda yönetici merkez bulunur.
Omur ilik soğanı, istemsiz çalışan şu etkinliklerde görev yapar;
v Solunum, sindirim, boşaltım ve dolaşım sistemi organlarının çalışmasını düzenler.
v Soluk alıp verme, çiğneme, yutma, midenin çalışması, öksürme, hapşırma ve kusma
gibi olayları kontrol eder.
v Kalbin çalışma hızının artıp azalması, tansiyonun değişmesini düzenler.
B. OMURİLİK
Omurilik, omurga kanalında yer alan sinir kordonudur. Omurilik soğanından başlayıp kuyruk sokumuna kadar uzanır. Omurgalardan beyne ve beyinden organlara gelen sinirler omurilikten geçer.
Omuriliğin görevleri arasında, şunlar bulunur;
v Refleks davranışlarını kontrol eder.
v Beyinle vücut organları arasındaki sinirsel bilgi iletimini sağlar. Vücuttan gelen sinirler omurilikte çaprazlaşırlar. Vücudun sağındaki beynin sol tarafına solundaki sinirler beynin sağ tarafında bulunur.
2. ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ
Merkezi sinir sistemi dışındaki sinir hücrelerinin oluşturduğu bütünlüğe çevresel sinir sistemi adı verilir. Çevresel sinir sistemi, merkezi sinir sisteminden organlara bağlanan sinir lifleri şeklindedir. Her bir organla bağlantılı olan çok sayıda çevresel sinir sistemi hücresi vardır.
Çevresel sinir sistemi, duyu organlarından alınan uyarıları merkezi sinir sistemine, merkezi sinir sisteminden gelen uyarıları da organlara iletir.
|
